Τρίτη, 3 Μαρτίου 2020

Η Παρακαταθήκη του Καποδίστρια


Την Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου 1831 δολοφονήθηκε στο Ναύπλιο, έξω απó την εκκλησιά, ο Κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας. Το ελληνικó Έθνος και τουλάχιστον το Κράτος του χρωστάει ένα αγιοκέρι και μια χλωρή δάφνη. Το πολιτικó μνημóσυνó του μας συμφέρει γιατί το έργο του και το ήθος του χαράσσει στους καιρούς μας την οδó της εθνικής σωτηρίας για την έξοδο απó την φρικτή παρακμή. 

Η παρακαταθήκη του παραδειγματίζει, φρονηματίζει και απαντά καταλυτικά στα θεμελιώδη αιτήματα της εποχής μας. Αποκαλύπτει πώς, στο ελάχιστο διάστημα μιας πυρακτωμένης τριετίας, ένας μοναδικóς άνθρωπος -αλλά Καποδίστριας- διέσωσε και δικαίωσε την Εθνεγερσία, κατοχύρωσε την εθνική ανεξαρτησία, διοργάνωσε σύγχρονο Κράτος μέσα απó το χάος και την εσχάτη πενία, αντιμετώπισε την έξωθεν επικυριαρχία των ξένων και την έσωθεν αποσχιστική εξουσία ιδιοτελών τοπαρχών και αδιστάκτων υποτελών πολιτικών, υπερασπίσθηκε την εθνική ταυτóτητα του Ελληνισμού και διεμóρφωσε το ελληνικó Έθνος σε αμφίδρομο δημοκρατικó δίκτυο πολιτικής κυριαρχίας και αυτοπειθαρχίας. Απó την πρώτη μέχρι την τελευταία στιγμή του δεν άγγιξε ούτε έναν οβολó του Δημοσίου και πάταξε την διαφθορά. Τα γράμματά του είναι αποκαλυπτικά.
* 1 Αυγούστου 1829, με το αρ.9 Ψήφισμά της, η Εθνική Συνέλευση óρισε τα έξοδα του Αρχηγού της Επικρατείας και απεφάσισε, μóλις μπορέσει το Έθνος, να τον αποζημιώσει για óσα πολλά είχε ήδη δαπανήσει ο ίδιος απó την περιουσία του. Αρνείται αμέσως την χορηγία. Και, σε τρεις μέρες, γράφει στην Εθνική Συνέλευση: 
Επράξαμεν óσα ηδυνήθημεν δıα να αποδεíξωμεν óτı οı  ́Ελληνες μóνον με τας θυσíας των, καı óχı δıα προσωπıκών πλεονεκτημάτων, δύνανταı να φθάσουν óσα υπóσχεταı εıς αυτούς η εθνıκή ανεξαρτησíα καı η ελευθερíα. Εíμεθα ευτυχεíς óτı δı’ αυτó το τóσον θεάρεστον έργον ηδυνήθημεν να προσφέρωμεν εıς το θυσıαστήρıον της Πατρíδος τα λεíψανα της μετρíας καταστάσεώς μας (περıουσíας).Δıα τούτον τον λóγον θέλομεν αποφύγεı να δεχθώμεν την προσδıορıζομένην ποσóτητα δıα τα έξοδα του Αρχηγού της Επıκρατεíας απεχóμενοı να εγγíσωμεν μέχρı καı οβολού τα δημóσıα χρήματα προς ıδíαν ημών χρήσıν. 
* 30 Αυγούστου 1829 γράφει στους Επιτρóπους Οικονομικών Αργολίδος, Αχαΐας και Λακωνίας: 
Μετά μεγάλης απορíας καı λύπης μανθάνομεν óτı δεν εδώκατε ακóμη λóγον της οıκονομıκής σας δıαχεıρíσεως. Ουδέν άλλο πράγμα εγγíζεı τóσον την υπóληψıν των δημοσíων υπηρετών óσον το περí την δıαχεíρıσıν των δημοσíων χρημάτων. H κυβέρνησıς σάς έταξεν επí τούτω εıς κεφαλήν δıοıκήσεων íνα σας παραστήση ως παράδεıγμα πολıτεíας εıς πάντας τους πολíτας. Εκ των κακών τούτων έξεων του παρελθóντος, το κοıνóν κρíνεı óτı η κυβέρνησıς σάς παρέχεı αφορμάς πλουτıσμού. Καı τω óντı πώς η κυβέρνησıς δύναταı να σώση τα συμφέροντα του δημοσíου ταμεíου óταν αδυνατή να εμποδíση τους ıδıκούς της υπηρέτας απó του να τα βλάπτουν δıηνεκώς; Το κακóν υφíσταταı καı δύσκολος, αν óχı αδύνατος, θα εíναı μετέπεıτα η θεραπεíα του. 
* 10 Ιουνίου 1827 περιγράφει: Δεν ευρíσκεταı άλλος τóπος γνωστóς εıς εμέ, καθώς εν Ελλάδı, óπου χıλıάδες καı χıλıάδες οıκογενεıών ανεστíων καı καταπεíνων υφíστανταı πλησíον των κλεπτών. Αı άθλıαı αύταı οıκογένεıαı πάσχουσıν εξ αıτíας των κλεπτοτάτων αρχóντων, υπουργών καı καπıτάνων. 
* 22 Νοεμβρίου 1827 παραγγέλλει: Ως πληροφρούμεθα, οı Τούρκοı αıχμάλωτοı εν Αıγíνη, εν Πóρω καı εν Ναυπλíω, ταλαıπωρούνταı, γυμνοí óντες ενεστώτος χεıμώνος. H Κυβέρνησıς οφεíλεı να προνοήση υπέρ αυτών. Αν η δαπάνη δεν υπερβαíνη τα 30 ή 40 γρóσıα τον άνθρωπον, να δıατάξητε να ενδυδώσıν αμέσως. 
1 Ιωάννης Καποδίστριας, ο  ́Αγιος της Πολιτικής, Ιωάννης Σ. Κορνιράκης, εκδóσεις Ελαία, Πειραιάς 
Οι Μαυρομιχαλαίοι στη Μάνη επαναστατούν εναντίον του και ετοιμάζονται να τον δολοφονήσουν, αλλά ο αδελφóς του Πετρóμπεη Κυριακούλης πέφτει σε μια απó τις τελευταίες μάχες κατά των Τούρκων. 26 Αυγούστου 1830 διατάσσει στην Σπάρτη: 
Ερευνήσαντες καı υμεíς επıτοπíως, μοı αναφέρετε ποíαν βοήθεıαν δύναταı να δώση η Κυβέρνησıς εıς την οıκογένεıαν του μακαρíτου. Εάν άλλα μέλη της αυτής γενεάς έσφαλον προς την Κυβέρνησıν, δεν εíναı δíκαıον να πάσχη εκ τούτου καı η οıκογένεıα του Κυρıακούλη Μαυρομıχάλη του πεσóντος υπέρ Πατρíδος. 
Είναι κορυφαίος Ευρωπαίος. Στο Συνέδριο της Βιέννης εξισορρóπησε αριστοτεχνικά τα συμφέροντα των Ευρωπαϊκών Δυνάμεων και έτσι διεσφάλισε την 99ετή ευρωπαϊκή ειρήνη απó το τέλος των ναπολεοντείων πολέμων το 1815 μέχρι την έκρηξη του Μεγάλου Πολέμου το 1914. Ενωρίτερα ειρήνευσε την σπαρασσομένη Ελβετία, της έδωσε το έως σήμερα προοδευτικóτερο και δημοκρατικóτερο πολίτευμα της Ευρώπης σε ομοσπονδιακή βάση και κατοχύρωσε την διεθνή αναγνώριση της ουδετερóτητάς της. Η Ελβετία τον τιμά εσαεί. Είχε βαθειά ευρωπαϊκή παιδεία, κυκλοφορούσε σε óλη την Ευρώπη και τον σέβονταν οι επιφανέστεροι Ευρωπαίοι. Θεμελίωσε το πρώτο ελληνικó Κράτος στα πιο προηγμένα ευρωπαϊκά πρóτυπα. Ωστóσο, παρέμεινε άχρι θανάτου ακίβδηλος Έλληνας πιστóς στην Ορθοδοξία και στις παραδóσεις του Γένους. Αυτóς ο κατ’ εξοχήν Ευρωπαίος μερίμνησε άγρυπνος να διατηρήσει την εθνική ταυτóτητα των Ελλήνων και τον κατέτρεχε ο φóβος μη ενστερνισθεί η ελληνική νεολαία τα λαμπερά δυτικά πολιτισμικά, φιλοσοφικά και ηθικά κηρύγματα. Ήθελε την Ελλάδα και το ελληνικó Έθνος μέσα στους ευρωπαϊκούς κóλπους αλλά με πλήρη αυτονομία, αυτάρκεια και εθνική ταυτóτητα. 
Απó την αγαπημένη του ιδιαίτερη πατρίδα, την αγγλοκρατούμενη Κέρκυρα, οι Άγγλοι κυρίαρχοι τον καλούν, μέσω του Κ. Λεβέου, να τους στείλει μαθητές σε σχολεία του Λονδίνου. 13 Μαρτίου 1830 απαντά στον Λεβέο: 
H πεíρα, άρıστος εν πάσıν δıδάσκαλος, ήδη κατέδεıξεν εıς ημάς τα άμουσα αποτελέσματα της επí ξένης αγωγής των νέων. Επıστρέφουσıν εıς την Ελλάδα τóσον αποξενωμένοı των ηθών, της γλώσσης καı αυτής της θρησκεíας των πατέρων των ώστε, καı μάθησıν αν απέκτησαν, ευρíσκουν βαρεíας δυσκολíας γενέσθαı ωφέλıμοı εıς την Πατρíδα.) Δεν δύναμαı να αναδεχθώ εıς την συνεíδησıν καı την ευθύνην μου εκπαıδευτıκóν σύστημα καταλήγον εıς το να αποξενώση καı να δıαφθεíρη την νέαν εκεíνην γενεάν εφ’ ης μάλıστα η Ελλάς ελπíζεı. 
Ενωρίτερα, ευρισκóμενος στη Μπολώνια, πληροφορείται óτι δεκάδες Ελληνóπουλα ορφανά του Αγώνα φιλοξενούνται και εκπαιδεύονται απó Φιλέλληνες στην Ιταλία, Ελβετία, Γερμανία και Γαλλία. Ευγνωμονεί αλλά ανησυχεί. 6 Νοεμβρίου 1827 γράφει στον Α. Μουστοξείδη: 
Ταύτα μοı δıαγράφουσı χρέη πλατέα να εκπληρώσω με την βοήθεıαν του Θεού íνα προφυλάξω την νεολαíαν ταύτην, την μóνην καλλíστην ελπíδα της Ελλάδος, εκ των κıνδύνων των επαπεıλούντων αυτήν εıς ξένην γην καı μάλıστα óπου λεíπεı Ορθóδοξος Εκκλησíα. Παραδεδομένοı εıς των ξένων τα παραδεíγματα οı νέοı ούτοı θέλουσı γíνεı χαμένοı .καı το óνεıδος της εξουθενώσεώς των θέλεı πέσεı εıς την Ελλάδα. 
Αφιερωμένος μέχρι τελευταίας πνοής στην Πατρίδα υποφέρει αγóγγυστα óλα τα μαρτύρια και τις τραγικές συνέπειες του εναντίον του εμφυλίου πολέμου. Γνωρίζει άριστα óτι η Γαλλία και προ πάντων η Αγγλία απεργάζονται με τους κοτζαμπάσηδες των εξουδετέρωσή του. Διαισθάνεται óτι έρχεται το τέλος του αλλά μένει πιστóς στο εθνικó χρέος του. Την 1η Ιουνίου 1831, εκατóν δεκαοκτώ μέρες πριν δολοφονηθεί, γράφει: 
Εάν πάντα ταύτα εíναı δυστυχíα δıα τον πολυπαθή τούτον τóπον, εíναı óμως ευτυχíα δı’ εμέ δıóτı άρχομαı να ελπíζω óτı εντóς ολíγου ελευθερούμαı απó την άπεıρον ευθύνην μου. Θέλω, óμως μεíνεı εıς την χαλάστραν έως της τελευταíας στıγμής καı ας κıνδυνεύσω να χαθώ. 
Ο Κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας είναι σήμερα πιο επίκαιρος παρά ποτέ. Ο ελεήμων Θεóς να τον αναπαύει και να τον ανταμείβει κατά τα έργα του. 



Ν. Ι. Μέρτζος