Δευτέρα, 26 Ιουλίου 2021

Διαχρονικός κίνδυνος διχασμού, κατάπτωσης και διαστροφής

    

Ανέκαθεν από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, η όξυνση των πολιτικών παθών και της εσωτερικής εμφύλιας διαμάχης οδηγούν στην κατάπτωση και στη διαστροφή των πολιτικών ηθών και αξιών.

Δύο αποφασιστικοί παράγοντες που εντείνουν τις εσωτερικές πολιτικές συγκρούσεις και διαμάχες, είναι, μεταξύ άλλων παραγόντων, η κυριαρχία του ιδιοτελούς συμφέροντος έναντι της επιδίωξης του κοινού συμφέροντος και ο φανατισμός.

Ο Θουκυδίδης περιγράφει με γλαφυρό και απαράμιλλο τρόπο την ηθική διαφθορά και την πολιτική σήψη που επικρατούσαν στη διάρκεια των εμφύλιων πολέμων και των έντονων εσωτερικών πολιτικών διαμαχών της εποχής του. Είναι ένα ψυχογραφικό κείμενο για την ηθική κατάπτωση των εμπλεκομένων στην εμφύλια πολιτική διαμάχη, και για τη συνεπαγόμενη διαστροφή των λέξεων και των αξιών στην πολιτική ζωή και στον δημόσιο βίο γενικότερα.
Θουκυδίδου Ιστορίαι (3.82.4-3.82.5)
"Και έφτασαν στο σημείο να αλλάξουν αυθαίρετα την καθιερωμένη σημασία των λέξεων, μέσω των οποίων ορίζονται τα πράγματα. Πράγματι, η μεν παράλογη τόλμη θεωρήθηκε ανδρεία, έτοιμη για θυσία υπέρ των πολιτικών φίλων, η προνοητική διστακτικότητα ονομάστηκε εύσχημη δειλία, η σωφροσύνη πρόσχημα ανανδρίας, η για κάθε τι σύνεση [θεωρήθηκε] αργοπορία. Η τυφλή παραφορά κρίθηκε ανδρική αρετή, ενώ η χάριν ασφαλείας περαιτέρω σκέψη εύσχημη πρόφαση υπεκφυγής. [3.82.5] Όποιος τα πάντα επέκρινε και τους πάντες κακολογούσε θεωρούνταν άξιος εμπιστοσύνης σε κάθε περίσταση, ενώ ο αντιτιθέμενος προς αυτόν, ύποπτος. Όποιος έστηνε πετυχημένη παγίδα θεωρούνταν άνθρωπος ευφυής, αλλά πολύ περισσότερο ικανός, όποιος την καταλάβαινε εγκαίρως. Ενώ εκείνος που φρόντιζε να μη βρεθεί στην ανάγκην να κάνει ούτε το ένα, ούτε το άλλο, θεωρούνταν διαλυτής του κόμματος και πανικόβλητος έναντι των αντιπάλων. Με μία λέξη, όποιος προλάβαινε κάποιον άλλον στη διάπραξη κακού κρινόταν άξιος επαίνων, καθώς και εκείνος που παρακινούσε άλλον στη διάπραξη κακού, το οποίο εκείνος δεν είχε διανοηθεί.".
Το αρχαίο κείμενο:
[3.82.4] "Καὶ τὴν εἰωθυῖαν ἀξίωσιν τῶν ὀνομάτων ἐς τὰ ἔργα ἀντήλλαξαν τῇ δικαιώσει. Τόλμα[η] μὲν γὰρ ἀλόγιστος ἀνδρεία φιλέταιρος ἐνομίσθη, μέλλησις δὲ προμηθὴς δειλία εὐπρεπής, τὸ δὲ σῶφρον τοῦ ἀνάνδρου πρόσχημα, καὶ τὸ πρὸς ἅπαν ξυνετὸν ἐπὶ πᾶν ἀργόν· Τὸ δ’ ἐμπλήκτως ὀξὺ ἀνδρὸς μοίρᾳ προσετέθη, ἀσφαλείᾳ δὲ τὸ ἐπιβουλεύσασθαι ἀποτροπῆς πρόφασις εὔλογος. [3.82.5] Καὶ ὁ μὲν χαλεπαίνων πιστὸς αἰεί, ὁ δ’ ἀντιλέγων αὐτῷ ὕποπτος. Ἐπιβουλεύσας δέ τις τυχὼν ξυνετὸς καὶ ὑπονοήσας ἔτι δεινότερος· Προβουλεύσας δὲ ὅπως μηδὲν αὐτῶν δεήσει, τῆς τε ἑταιρίας διαλυτὴς καὶτοὺς ἐναντίους ἐκπεπληγμένος. Ἁπλῶς δὲ ὁ φθάσας τὸν μέλλοντα κακόν τι δρᾶν ἐπῃνεῖτο, καὶ ὁ ἐπικελεύσας τὸν μὴ διανοούμενον.".