Τετάρτη 23 Φεβρουαρίου 2022

Γιατί ο Πούτιν «πάτησε το κουμπί»; Οι τεράστιες ευθύνες των ΗΠΑ και της άβουλης Ευρώπης-Ανάλυση

 

 

Γιατί ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν «πάτησε τώρα το κουμπί», χρησιμοποιώντας τη στρατιωτική απειλή ως αιχμή του δόρατος μιας επιθετικής διπλωματίας που προς το παρόν τουλάχιστον τον καθιστά πρωταγωνιστή των εξελίξεων;

Η ανάλυση από την εφημερίδα Le Monde Diplomatique νομίζουμε ότι απαντά στα περισσότερα από τα ερωτήματα που όλοι μας έχουμε. Η βασική απάντηση όπως θα διαβάσετε είναι ότι οι ΗΠΑ και η άβουλη Ευρώπη τον οδήγησαν στην «επιθετική πολιτική». Η ανάλυση μας υπενθυμίζει γεγονότα που μάλλον έχουμε ξεχάσει. Γεγονότα που μας πάνε αρκετά χρόνια πίσω και βάζοντας τα στη σιερά καταλαβαίνουμε ότι αυτά που σήμερα ζούμε είναι μάλλον αναπόφευκτα.

Η ανάλυση είναι πολύ διαφωτιστική και χρήσιμη. Ειδικά για όσους στην Ελλάδα αντιμετωπίζουν την αναμέτρηση Ρωσίας-Δύσης ως …ποδοσφαιρικό αγώνα και έχουν πάρει θέση στην κερκίδα υπερασπιζόμενοι τη μία ή την άλλη πλευρά.

Τα όσα αναφέρονται στην ανάλυση αποδεικνύουν ότι δεν είναι καθόλου αθώα ούτε η Δύση , ούτε η Ουκρανία που έπαιξε με τη τύχη της και μάλλον χάνει…

Την ανάλυση υπογράφει ο Ντέιβιντ Τέρτρι*

Η συσσώρευση στρατιωτικών δυνάμεων στην περιφέρεια της Ευρώπης ανησυχεί τους δυτικούς ηγέτες. Τον Δεκέμβριο, η Ρωσία, ζητώντας εγγυήσεις ότι θα γίνει σεβαστή η εδαφική της ακεραιότητα, παρουσίασε στις Ηνωμένες Πολιτείες δύο σχέδια συμφωνιών ασφαλείας που αποσκοπούσαν στη μεταρρύθμιση της αρχιτεκτονικής ασφάλειας της Ευρώπης. Συγκεντρώνει ταυτόχρονα στρατεύματα στα ουκρανικά σύνορα. Η Μόσχα απαίτησε επίσημα παύση της επέκτασης του ΝΑΤΟ προς τα ανατολικά, την απόσυρση των δυτικών στρατευμάτων από την Ανατολική Ευρώπη και την απομάκρυνση των αμερικανικών πυρηνικών όπλων που έχουν αναπτυχθεί στην Ευρώπη. Δεδομένου ότι αυτές οι απαιτήσεις δεν μπορούν να ικανοποιηθούν με τη σημερινή τους μορφή, η απειλή της ρωσικής στρατιωτικής επέμβασης πλανάται πάνω από την Ουκρανία.

Υπάρχουν δύο αντίθετες ερμηνείες: η μία υποδηλώνει ότι η Μόσχα έχει αυξήσει το διακύβευμα για να αποσπάσει παραχωρήσεις από τις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο άλλος υποστηρίζει ότι το Κρεμλίνο θέλει να χρησιμοποιήσει την απόρριψη των αιτημάτων του ως πρόσχημα για να εισβάλει στην Ουκρανία. Είτε έτσι είτε αλλιώς, εγείρει ερωτήματα σχετικά με τη στιγμή που η Ρωσία επέλεξε να εμπλακεί σε αυτόν τον αγώνα εξουσίας. Γιατί να παίξει αυτό το επικίνδυνο παιχνίδι και γιατί τώρα;

Από το 2014, οι ρωσικές αρχές έχουν αυξήσει σημαντικά την ικανότητα της οικονομίας τους να αντέχει σε ένα σοβαρό σοκ, ειδικά στον τραπεζικό και χρηματοπιστωτικό τομέα. Η κεντρική τράπεζα της χώρας μείωσε δραστικά τις διαθέσεις σε δολάρια ΗΠΑ και το 87% των Ρώσων κατέχουν τώρα μια κάρτα Mir που χρησιμοποιεί ένα εθνικό σύστημα πληρωμών.

Εάν οι ΗΠΑ εκπληρώσουν την απειλή τους να αποσυνδέσουν τη Ρωσία από το σύστημα διεθνών πληρωμών SWIFT, όπως έκαναν με το Ιράν το 2012 και το 2018, οι οικονομικές συναλλαγές μεταξύ ρωσικών τραπεζών και επιχειρήσεων μπορούν πλέον να πραγματοποιούνται μέσω ενός εγχώριου συστήματος χρηματοοικονομικών μηνυμάτων. Έτσι, η Ρωσία αισθάνεται καλύτερα εξοπλισμένη για να αντιμετωπίσει αυστηρές κυρώσεις εάν έρθει σε σύγκρουση.

Από την άλλη πλευρά, η τελευταία κινητοποίηση του ρωσικού στρατού στα ουκρανικά σύνορα, την άνοιξη του 2021, οδήγησε στην αναβίωση του διαλόγου Ρωσίας-ΗΠΑ για θέματα στρατηγικής και κυβερνοασφάλειας. Και αυτή τη φορά, επίσης, το Κρεμλίνο έχει ξεκάθαρα υπολογίσει ότι η αύξηση της έντασης ήταν ο μόνος τρόπος για να τραβήξει την προσοχή της Δύσης και ότι η νέα κυβέρνηση των ΗΠΑ μπορεί να είναι πιο πρόθυμη να την απελευθερώσει ώστε να επικεντρωθεί στην αυξανόμενη αντιπαράθεσή της με την Κίνα. .

Η Ουκρανία απομακρύνεται

Ο Βλαντιμίρ Πούτιν φαίνεται να θέλει να τερματίσει αυτό που αποκαλεί το δυτικό σχέδιο μετατροπής της Ουκρανίας σε εθνικιστική «αντι-Ρωσία» . Βασιζόταν στο Πρωτόκολλο του Μινσκ, το οποίο υπογράφηκε τον Σεπτέμβριο του 2014, για να δώσει στη Ρωσία λόγο στην πολιτική της Ουκρανίας μέσω των αυτοανακηρυγμένων δημοκρατιών του Ντονμπάς που υποστηρίζονται από τη Ρωσία. Το αντίθετο συνέβη: όχι μόνο είναι αδιέξοδη η εφαρμογή του πρωτοκόλλου, αλλά ο Πρόεδρος Β.Ζελένσκι, η εκλογή του οποίου τον Απρίλιο του 2019 έκανε το Κρεμλίνο να ελπίζει σε βελτιωμένες σχέσεις με το Κίεβο, ενίσχυσε την πολιτική του προκατόχου του Πέτρο Ποροσένκο για απομάκρυνση της Ουκρανίας από τη Ρωσία.

Ακόμη χειρότερα, η στρατιωτικο-τεχνική συνεργασία μεταξύ της Ουκρανίας και του ΝΑΤΟ συνέχισε να αναπτύσσεται, και η Τουρκία, η ίδια μέλος του ΝΑΤΟ, έχει παραδώσει μαχητικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη στην Ουκρανία που κάνουν το Κρεμλίνο να φοβάται μια προσπάθεια ανακατάληψης του Ντονμπάς στρατιωτικά. Έτσι, η Μόσχα μπορεί να βλέπει την τρέχουσα δράση της ως έναν τρόπο να αναλάβει ξανά την πρωτοβουλία πριν να είναι πολύ αργά. Όμως, πέρα ​​από τους περιστασιακούς παράγοντες που τροφοδοτούν τις τρέχουσες εντάσεις, αξίζει να σημειωθεί ότι η Ρωσία απλώς επικαιροποιεί τις απαιτήσεις που έχει από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, χωρίς η Δύση να τις θεωρεί αποδεκτές ή ακόμη και νόμιμες.

Η έλλειψη κατανόησης χρονολογείται από την κατάρρευση του κομμουνιστικού μπλοκ το 1991. Λογικά, η κατάρρευση του Συμφώνου της Βαρσοβίας θα έπρεπε να είχε οδηγήσει στη διάλυση του ΝΑΤΟ, το οποίο δημιουργήθηκε για να αντιμετωπίσει τη «σοβιετική απειλή». Αυτή η στιγμή πρόσφερε μια ευκαιρία για τη δημιουργία νέων δομών για την ενσωμάτωση αυτής της «άλλης Ευρώπης» που φιλοδοξούσε σε μια στενότερη σχέση με τη Δύση. Το χρονοδιάγραμμα φαινόταν ιδιαίτερα ευνοϊκό καθώς οι ελίτ της Ρωσίας, που πιθανώς ποτέ δεν ήταν πιο φιλοδυτικές, είχαν αποδεχτεί τη διάλυση της αυτοκρατορίας τους χωρίς μάχη . Αλλά οι προτάσεις για αυτό το σκοπό, ιδιαίτερα από τη Γαλλία, θάφτηκαν υπό την πίεση των ΗΠΑ. Μη θέλοντας να εξαπατηθούν για τη «νίκη» τους επί της ΕΣΣΔ, οι ΗΠΑ πίεσαν για την επέκταση του ΝΑΤΟ προς τα ανατολικά για να εδραιώσουν την υπεροχή τους στην Ευρώπη. Για να γίνει αυτό, είχε έναν ισχυρό σύμμαχο τη Γερμανία, η οποία ήθελε να αποκαταστήσει την πρωτοκαθεδρία έναντι της «Mitteleuropa».

Το 1997 συμφωνήθηκε η διεύρυνση του ΝΑΤΟ προς τα ανατολικά, αν και οι δυτικοί ηγέτες είχαν υποσχεθεί στον Γκορμπατσόφ ότι αυτό δεν θα συνέβαινε. Στις ΗΠΑ, ορισμένες ηγετικές προσωπικότητες εξέφρασαν τη διαφωνία τους. Ο George Kennan, που θεωρείται ο αρχιτέκτονας της πολιτικής περιορισμού της ΕΣΣΔ, προέβλεψε ότι αυτή η απόφαση θα είχε αναπόφευκτα επιβλαβείς συνέπειες: «η επέκταση του ΝΑΤΟ θα ήταν το πιο μοιραίο λάθος της αμερικανικής πολιτικής σε ολόκληρη τη μεταψυχροπολεμική εποχή. Μια τέτοια απόφαση μπορεί να αναμένεται να πυροδοτήσει τις εθνικιστικές, αντιδυτικές και μιλιταριστικές τάσεις στη ρωσική κοινή γνώμη. να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην ανάπτυξη της ρωσικής δημοκρατίας· να αποκαταστήσει την ατμόσφαιρα του ψυχρού πολέμου στις σχέσεις Ανατολής-Δύσης και να ωθήσει τη ρωσική εξωτερική πολιτική σε κατευθύνσεις που σίγουρα δεν μας αρέσουν» .

Απώθηση κατά της ηγεμονίας των ΗΠΑ

Το 1999, το ΝΑΤΟ, γιορτάζοντας την 50η επέτειό του με μεγάλες φανφάρες, υλοποίησε την πρώτη του διεύρυνση προς τα ανατολικά (Ουγγαρία, Πολωνία και Τσεχία ) και ανακοίνωσε ότι θα συνεχίσει να επεκτείνεται μέχρι τα σύνορα της Ρωσίας. Το κρίσιμο είναι ότι το ΝΑΤΟ ξεκίνησε ταυτόχρονα  πόλεμο εναντίον της Γιουγκοσλαβίας, μετατρέποντας τον οργανισμό από αμυντικό μπλοκ σε επιθετική συμμαχία, κατά σαφή παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Ο πόλεμος κατά της Γιουγκοσλαβίας διεξήχθη χωρίς την έγκριση του ΟΗΕ, γεγονός που εμπόδισε τη Μόσχα να χρησιμοποιήσει ένα από τα τελευταία όργανα εξουσίας που της είχε απομείνει, το βέτο της στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Οι ρωσικές ελίτ που είχαν στοιχηματίσει τόσο πολύ στην ενσωμάτωση της χώρας τους στη Δύση ένιωσαν προδομένες: η Ρωσία, τότε υπό τον Πρόεδρο Μπόρις Γέλτσιν, ο οποίος είχε εργαστεί για τη διάλυση της ΕΣΣΔ, δεν αντιμετωπίζονταν ως εταίρος που αξίζει να ανταμείβεται γιατί βοήθησε να τερματιστεί το κομμουνιστικό σύστημα. αλλά ως ο μεγάλος χαμένος του ψυχρού πολέμου που έπρεπε να πληρώσει το γεωπολιτικό τίμημα.

Παραδόξως, η άφιξη του Πούτιν στην εξουσία το 2000 ξεκίνησε μια περίοδο σχετικής σταθερότητας στις σχέσεις μεταξύ Ρωσίας και Δύσης. Ο νέος πρόεδρος έκανε επανειλημμένες χειρονομίες καλής θέλησης στην Ουάσιγκτον μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου. Αποδέχτηκε την προσωρινή εγκατάσταση αμερικανικών βάσεων στην Κεντρική Ασία, έκλεισε τις βάσεις της Σοβιετικής εποχής στην Κούβα και απέσυρε τα ρωσικά στρατεύματα από το Κοσσυφοπέδιο. Σε αντάλλαγμα, η Ρωσία ήθελε η Δύση να αποδεχθεί ότι ο μετασοβιετικός χώρος, τον οποίο όριζε ως το κατώφλι της, ενέπιπτε στη σφαίρα επιρροής της. Όμως, ενώ οι σχέσεις με την ΕΕ, ιδιαίτερα τη Γαλλία και τη Γερμανία, ήταν αρκετά καλές, οι εντάσεις με τις ΗΠΑ αυξάνονταν. Η εισβολή των ΗΠΑ στο Ιράκ το 2003 χωρίς την έγκριση του ΟΗΕ ήταν μια περαιτέρω παραβίαση του διεθνούς δικαίου, το οποίο καταδικάστηκε από τη Γαλλία, τη Γερμανία και τη Ρωσία. Αυτή η κοινή αντίθεση των τριών βασικών δυνάμεων στην ευρωπαϊκή ήπειρο επιβεβαίωσε τους φόβους των ΗΠΑ για πιθανή απειλή για την αμερικανική ηγεμονία από μια ρωσοευρωπαϊκή προσέγγιση.

Στα χρόνια που ακολούθησαν, οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν την πρόθεσή τους να τοποθετήσουν συστήματα της αντιπυραυλικής τους ασπίδας στην Ανατολική Ευρώπη, κατά παράβαση του Ιδρυτικού Νόμου Ρωσίας-ΝΑΤΟ (που υπογράφηκε το 1997), ο οποίος έδωσε στη Ρωσία εγγύηση ότι η Δύση δεν θα εγκαταστήσει νέα μόνιμες στρατιωτικές υποδομές στην Ανατολή. Επιπλέον, οι ΗΠΑ αμφισβήτησαν τις συμφωνίες για τον πυρηνικό αφοπλισμό, αποχωρώντας από τη Συνθήκη του 1972 για τους αντιβαλλιστικούς πυραύλους (ABM) τον Δεκέμβριο του 2001.

Η Ρωσία είδε τις «έγχρωμες» επαναστάσεις στον μετασοβιετικό χώρο, είτε από νόμιμο φόβο είτε λόγω ενός συμπλέγματος διώξεων, ως επιχειρήσεις που αποσκοπούσαν στην εγκατάσταση φιλοδυτικών καθεστώτων στο κατώφλι της. Τον Απρίλιο του 2008 οι ΗΠΑ άσκησαν ισχυρή πίεση στους Ευρωπαίους συμμάχους τους για να υποστηρίξουν τα αιτήματα της Γεωργίας και της Ουκρανίας να ενταχθούν στο ΝΑΤΟ, αν και οι περισσότεροι Ουκρανοί ήταν αντίθετοι. Ταυτόχρονα, οι ΗΠΑ πίεσαν για την αναγνώριση της ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου, μια ακόμη παραβίαση του διεθνούς δικαίου, καθώς ήταν νομικά μια σερβική επαρχία.

Καθώς η Δύση είχε ανοίξει το κουτί της Πανδώρας του παρεμβατισμού και αμφισβήτησε το απαραβίαστο των συνόρων στην Ευρώπη, η Ρωσία απάντησε με στρατιωτική επέμβαση στη Γεωργία το 2008 και στη συνέχεια αναγνωρίζοντας την ανεξαρτησία της Νότιας Οσετίας και της Αμπχαζίας. Με αυτόν τον τρόπο, το Κρεμλίνο σηματοδότησε την ετοιμότητά του να κάνει ό,τι μπορούσε για να αποτρέψει την περαιτέρω διεύρυνση του ΝΑΤΟ προς τα ανατολικά. Αλλά αμφισβητώντας την εδαφική ακεραιότητα της Γεωργίας, η Ρωσία με τη σειρά της παραβίαζε το διεθνές δίκαιο.

Η ρωσική δυσαρέσκεια για το «πραξικόπημα» της Δύσης

Η ρωσική δυσαρέσκεια έφτασε στο απροχώρητο με την ουκρανική κρίση. Στα τέλη του 2013, η Ευρώπη και οι ΗΠΑ υποστήριξαν τις διαδηλώσεις που οδήγησαν στην ανατροπή του προέδρου Βίκτορ Γιανουκόβιτς, η εκλογή του οποίου το 2010 είχε αναγνωριστεί ως σύμφωνη με τα δημοκρατικά πρότυπα. Η Μόσχα είδε τη Δύση να υποστηρίζει ένα πραξικόπημα για να φέρει την Ουκρανία στο δυτικό «μαντρί» με οποιοδήποτε τίμημα. Στη συνέχεια, η Ρωσία παρουσίασε την ανάμειξή της στην Ουκρανία – την προσάρτηση της Κριμαίας και την ανεπίσημη στρατιωτική υποστήριξη των αυτονομιστών του Ντονμπάς – ως μια νόμιμη απάντηση στο φιλοδυτικό πραξικόπημα στο Κίεβο. Οι δυτικές κυβερνήσεις το καταδίκασαν ως μια άνευ προηγουμένου πρόκληση για τη μεταψυχροπολεμική διεθνή τάξη.

Το Πρωτόκολλο του Μινσκ, που υπογράφηκε τον Σεπτέμβριο του 2014, έδωσε στη Γαλλία και τη Γερμανία την ευκαιρία να ανακτήσουν τον έλεγχο και να αναζητήσουν μια λύση στη σύγκρουση του Ντονμπάς μέσω διαπραγματεύσεων. Ίσως χρειάστηκε το ξέσπασμα της ένοπλης σύγκρουσης στην ήπειρο ώστε η Γαλλία και η Γερμανία να βγουν από την παθητικότητα τους. Αλλά επτά χρόνια αργότερα, η διαδικασία είχε σταματήσει, με το Κίεβο να αρνείται ακόμα να παραχωρήσει αυτονομία στο Ντονμπάς, όπως προέβλεπε η συμφωνία. Αντιμέτωπο με την έλλειψη αντίδρασης από τη Γαλλία και τη Γερμανία, που κατηγορούνται ότι ευθυγραμμίζονται με τις ουκρανικές θέσεις, το Κρεμλίνο προσπάθησε να διαπραγματευτεί απευθείας με τις ΗΠΑ, τις οποίες θεωρεί ως πραγματικούς χορηγούς της Ουκρανίας.

Με τον ίδιο τρόπο, η Μόσχα εξεπλάγην με  το γεγονός ότι οι Ευρωπαίοι είχαν συμπορευτεί με όλες τις πρωτοβουλίες των ΗΠΑ, ακόμη και τις πιο αμφισβητήσιμες, χωρίς να αντιδράσουν. Για παράδειγμα, η αποχώρηση της Ουάσιγκτον από τη Συνθήκη για τις πυρηνικές δυνάμεις μέσου βεληνεκούς (INF) τον Φεβρουάριο του 2019 θα έπρεπε να έχει προκαλέσει την αντίθεσή τους, δεδομένου ότι είναι δυνητικά οι πρώτοι στόχοι για ένα τέτοιο πυρηνικό χτύπημα. Σύμφωνα με την ερευνήτρια Isabelle Facon, η Ρωσία «πιστεύει σταθερά, με εμφανή ενόχληση, ότι οι ευρωπαϊκές χώρες είναι απελπιστικά ανίκανες για στρατηγική αυτονομία σε σχέση με τις ΗΠΑ και ότι αρνούνται να αναλάβουν την ευθύνη για την επιδεινούμενη στρατηγική και διεθνή κατάσταση» .

Ακόμη πιο εκπληκτικό, όταν οι Ρώσοι και οι Αμερικανοί ξεκίνησαν ξανά τον διάλογό τους για στρατηγικά ζητήματα, όπως η πενταετή παράταση της συνθήκης για τη μείωση των πυρηνικών όπλων New Start και η σύνοδος κορυφής Μπάιντεν-Πούτιν τον Ιούνιο του 2021, η ΕΕ, κάθε άλλο παρά πίεσε για ύφεση  και εμπόδισε μια συνάντηση με τον Πούτιν.Για την Πολωνία, ένα από τα έθνη που τορπίλισαν αυτή την πρωτοβουλία, «αυτό θα είχε [επικυρώσει] τον Πρόεδρο Πούτιν αντί να τιμωρήσει μια επιθετική πολιτική» . Σε αντίθεση με τη στάση της ΕΕ απέναντι στον άλλο ισχυρό γείτονά της, την Τουρκία: παρά τη στρατιωτική της δραστηριότητα (κατοχή της Βόρειας Κύπρου και τμήματος της Συρίας, στρατεύματα που στάλθηκαν στο Ιράκ, τη Λιβύη και τον Καύκασο), το αυταρχικό καθεστώς του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος είναι επίσης σύμμαχος της Ουκρανίας, έχει αποφύγει τυχόν κυρώσεις.

Στην περίπτωση της Ρωσίας, ωστόσο, η μόνη πολιτική της ΕΕ είναι να απειλεί τακτικά με περαιτέρω κυρώσεις, ανάλογα με τις ενέργειες του Κρεμλίνου. Όσο για την Ουκρανία, περιορίζονται στο να επαναλαμβάνουν την ορθοδοξία του ΝΑΤΟ ότι η πόρτα παραμένει ανοιχτή, παρόλο που τα μεγάλα ευρωπαϊκά κράτη, με επικεφαλής τη Γαλλία και τη Γερμανία, έχουν εκφράσει την αντίθεσή τους στο παρελθόν και δεν έχουν σκοπό να δεχτούν την Ουκρανία στη στρατιωτική τους συμμαχία.

Η έλλειψη οράματος της Δυτικής Ευρώπης

Η κρίση στις σχέσεις Ρωσίας-Δύσης καταδεικνύει ότι η ασφάλεια της Ευρώπης δεν μπορεί να διασφαλιστεί χωρίς τη Ρωσία και σίγουρα δεν μπορεί να είναι σε αντίθεση με αυτήν. Αλλά οι ΗΠΑ εργάζονται για να προωθήσουν τον αποκλεισμό τους καθώς ενισχύουν την αμερικανική ηγεμονία στην Ευρώπη. Από την πλευρά τους, οι Δυτικοευρωπαίοι, με επικεφαλής τη Γαλλία, δεν έχουν το όραμα και το πολιτικό θάρρος να εμποδίσουν τις πιο προκλητικές πρωτοβουλίες των ΗΠΑ ή να υποβάλουν ένα περιεκτικό θεσμικό πλαίσιο που θα αποτρέψει την επανεμφάνιση ρήξεων στην ήπειρο. Ως αποτέλεσμα της αδιαμφισβήτητης συμμόρφωσής τους με τον Ατλαντισμό, οι Γάλλοι και η υπόλοιπη Ευρώπη υφίστανται κακομεταχείριση από τις ΗΠΑ. Η ασυντόνιστη απόσυρση από το Αφγανιστάν, όπως η ίδρυση μιας στρατιωτικής συμμαχίας στον Ειρηνικό εν αγνοία της Γαλλίας, είναι οι πιο πρόσφατες περιπτώσεις αυτής της υπεροχής. Οι Ευρωπαίοι βλέπουν τώρα τις ρωσοαμερικανικές διαπραγματεύσεις για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, ενώ η απειλή πολέμου στην Ουκρανία κρύβεται δυσοίωνα στο παρασκήνιο.

*Ο David Teurtrie είναι ερευνητής στο Inalco (Εθνικό Ινστιτούτο Ανατολικών Γλωσσών και Πολιτισμών της Γαλλίας) και συγγραφέας του βιβλίου Russie: Le retour de la puissance (Ρωσία: η επιστροφή της εξουσίας), Armand Colin, Malakoff, 2021.

https://www.militaire.gr/